FAMILOKI PO LIZBOŃSKU

Często mijamy je bezwiednie, w drodze na kolejny punkt widokowy. Nie poświęcamy im uwagi, na którą zasługują. 

 

W drugiej połowie XIX wieku rozentuzjazmowany tłum zalał ulice Lizbony. W dobie nieokiełznanej industrializacji, wielu mieszkańców portugalskich wsi, zaczęło szukać szczęścia w stolicy. W pół stulecia populacja wzrosła niemalże trzykrotnie. Możliwości mieszkalne stolicy były  bardzo ograniczone. Zdesperowani przyjezdni zaczęli okupować ruiny opuszczonych po 1834 roku¹, klasztorów i wszechobecne, od czasów arabskich, patia. 

 

U schyłku XIX wieku, przejęte pracowniczą niedolą, miasto zaczęło się rozrastać. Powstały dzielnice przeznaczone wyłącznie dla klasy robotniczej, takie jak – Campo de Ouriqe, które dziś bije szykiem i zatrważającymi cenami nieruchomości. Ustanowienie republiki w 1910 roku przyniosło nowe rozwiązania.

 

Miejskie patia zaczęto przekształcać w osiedla pracownicze – vilas operárias. Ochrzczone przez tygrysy biznesu, osiedla, przybierały finezyjne nazwy – Vila Lolanda, Vila Maria, czy Vila Berta, często czerpiąc inspirację z imion ich żon i córek. W ciągu niecałych trzydziestu lat zostało zarejestrowanych 405 wiosek. Relatywnie niskie czynsze i dziarska brać sąsiedzka przyciągały coraz większe rzesze zainteresowanych.

Istnienie lizbońskich familoków, z jednej strony, przyczyniło się do kształtowania społeczności lokalnych, z drugiej doprowadziło do pewnej segregacji społecznej. Dlatego też, w 1930 roku miasto zakazało ich dalszej konstrukcji. Jedną z ciekawszych vilas operárias jest perła lizbońskiej dzielnicy Graça – Vila Operária Estrela d’ouro.

 

Vila Operária Estrela d’ouro to dzieło wielkiego architekta Norte Júnior sfinansowane prezez galicyjskiego przedsiębiorcę Agapito Serra Fernandesa. Brać spod Złotej Gwiazdy doczekała się nawet własnego kina Royal Cine, które jako jedno z pierwszych w stolicy przystosowane było do projekcji dźwiękowych.

Niestety, w 1976 roku kino zostało zamknięte. Dziś za fasadą z epoki kryje się supermarket. To ciekawe zderzenie przeszłości z lizbońską codziennością.